برآوردهای تازه از عملکرد ایرانخودرو نشان میدهد این شرکت برای سال ۱۴۰۵ درآمدی بیش از دو برابر سال گذشته هدفگذاری کرده است. اما جزئیات تولید و فروش نشان میدهد بخش مهمی از این جهش نه از مسیر رشد تیراژ، بلکه از مسیر افزایش شدید نرخ فروش محصولات و اثر تورم در صورتهای مالی به دست میآید.
ایرانخودرو در صورتهای مالی و برآوردهای بهروزرسانیشده خود، درآمد سال ۱۴۰۵ را حدود هزار و ۱۴۱ هزار میلیارد تومان پیشبینی کرده است؛ رقمی که اگر محقق شود، به معنای رشد ۱۲۳.۷ درصدی درآمد نسبت به سال گذشته خواهد بود. در ظاهر، چنین عددی میتواند نشانه رونق تولید و افزایش فروش باشد، اما بررسی جزئیات نشان میدهد ماجرا بیشتر به افزایش قیمت خودروها مربوط است تا افزایش واقعی تولید.
در یک بنگاه صنعتی، رشد درآمد زمانی کیفیت بالاتری دارد که همزمان با افزایش تیراژ تولید، توسعه خطوط مونتاژ، افزایش فروش فیزیکی و بهبود بهرهوری همراه باشد. اما در مورد ایرانخودرو، دادههای تولید تصویر متفاوتی ارائه میدهد. برآوردها نشان میدهد بخشی از خطوط اصلی تولید این شرکت در سال ۱۴۰۵ با کاهش تیراژ روبهرو هستند و برخی محصولات پرتیراژ نیز از این روند انقباضی در امان نماندهاند.
بیشترین افت تولید در میان محصولات مورد بررسی مربوط به گروه هایما است که خروجی آن ۷۶.۲ درصد کاهش یافته است. پس از آن، گروه سورن و دنا نیز با افت تولید مواجه شدهاند. تولید دنا ۱۲ درصد کاهش نشان میدهد و حتی گروههایی مانند پژو و تارا که سهم مهمی در سبد فروش ایرانخودرو دارند، از کاهش تولید بینصیب نماندهاند. در میان خودروهای سواری، تنها گروه رانا رشد فیزیکی ۱۸.۵ درصدی را تجربه کرده است.
این تصویر فقط به برآوردهای سالانه محدود نیست. گزارشهای ماهانه از عملکرد خودروسازان نیز پیشتر همین روند را نشان داده بودند. در گزارشی درباره عملکرد اردیبهشت ۱۴۰۵ آمده بود مجموع تولید ایرانخودرو از ۵۳ هزار و ۵۰۴ دستگاه در اردیبهشت ۱۴۰۴ به ۴۴ هزار و ۷۲۹ دستگاه در اردیبهشت ۱۴۰۵ رسیده که به معنی کاهش ۱۶ درصدی تولید است. با وجود این، فروش ریالی شرکت در همان ماه از ۳۸.۷ هزار میلیارد تومان به ۵۵.۵ هزار میلیارد تومان افزایش یافته است؛ رشدی که میتوان آن را نتیجه تورم و افزایش نرخ فروش محصولات دانست.
گزارش مالی سهماهه منتهی به خرداد ۱۴۰۵ نیز همین دوگانگی را نشان میدهد. بر اساس گزارشی از عملکرد سهماهه ایرانخودرو، درآمد عملیاتی شرکت با رشد ۲۴ درصدی به حدود ۱۱۳ هزار و ۹۳۸ میلیارد تومان رسیده، اما همزمان زیان خالص سنگین ۲۲ هزار و ۴۸۰ میلیارد تومانی ثبت شده است. این وضعیت نشان میدهد افزایش درآمد الزاماً به معنای سودآوری سالم یا خروج از بحران هزینهها نیست.
ایرانخودرو برای رسیدن به درآمد هزار همتی در سال ۱۴۰۵، رشد قابل توجه قیمت را در اغلب گروههای محصولی خود لحاظ کرده است. در برآوردهای موجود، نرخ فروش گروه پژو بیش از دو برابر شده و ۱۲۷.۷ درصد رشد داشته است. گروه سورن با افزایش ۱۲۱.۸ درصدی و تارا با رشد ۱۲۰.۷ درصدی در رتبههای بعدی قرار دارند. رشد قیمت دنا ۱۰۸.۸ درصد، هایما ۱۰۸.۳ درصد و رانا ۱۰۶.۶ درصد برآورد شده است. حتی قطعات یدکی نیز با رشد ۱۰۴.۹ درصدی نرخ فروش همراه شدهاند.
این اعداد نشان میدهد ایرانخودرو برای جبران کاهش یا رکود تولید، بر افزایش قیمت تکیه کرده است.
افزایش قیمت محصولات ایرانخودرو در بازار و کارخانه نیز این روند را تأیید میکند. در خرداد ۱۴۰۵، ایرانخودرو فهرست جدید قیمت کارخانهای محصولات خود را منتشر کرد که در آن افزایش قیمت برخی خودروها در بازه حدود ۲۵ تا ۵۰ درصد گزارش شده بود. برای نمونه، افزایش قیمت پژو ۲۰۷ دستی TU5 هیدرولیک ۴۵ درصد و تارا V1P ششدنده دستی ۳۰ درصد اعلام شده است.
فهرست قیمتهای فروردین ۱۴۰۵ نیز نشان میداد قیمت کارخانهای محصولات پرتقاضای این شرکت از جمله دنا پلاس، تارا اتوماتیک و مدلهای مختلف پژو ۲۰۷ به محدودههای بسیار بالا رسیده است.
از سوی دیگر، فاصله قیمت کارخانه و بازار آزاد نیز همچنان یکی از نشانههای مهم وضعیت آشفته بازار خودرو است. گزارشهای قیمتی تابستان ۱۴۰۵ نشان میدهد بسیاری از محصولات ایرانخودرو در بازار آزاد با ارقامی بسیار بالاتر از نرخ کارخانه معامله میشوند. برای نمونه، در گزارش قیمت خودرو در مرداد ۱۴۰۵، تارا اتوماتیک V4 در محدوده دو میلیارد و ۶۲۰ میلیون تومان و پژو ۲۰۷ دندهای پانوراما بیش از دو میلیارد تومان قیمتگذاری شده بود.
این فاصله قیمت، چند پیامد مهم دارد. نخست اینکه مصرفکننده نهایی همچنان با بازاری روبهروست که قیمت خودرو در آن بهشدت از توان خرید خانوار فاصله گرفته است. دوم اینکه رشد درآمد خودروساز در چنین ساختاری الزاماً به معنای بهبود دسترسی مردم به خودرو نیست. بهعلاوه، تورم و قیمتگذاری دستوری، همزمان میتوانند صورتهای مالی شرکت را بزرگتر کنند، اما مسئله زیان، هزینه تولید، کیفیت و عرضه را حل نکنند.
نکته قابل توجه دیگر، حفظ نسبت فروش به تولید در حوالی ۱۰۰ درصد است. به این معنی که ایرانخودرو انتظار ندارد فروش به شکل معناداری از تولیدش پیشی بگیرد. بنابراین رشد درآمد پیشبینیشده از محل فروش موجودی انبار یا جهش در تعداد خودروهای فروختهشده توضیح داده نمیشود و وزن اصلی رشد درآمد همچنان روی قیمت فروش هر خودرو قرار دارد.
در این میان، گروهی با عنوان «سایر محصولات» در صورتهای مالی دیده میشود که رفتار متفاوتی دارد. برآوردها نشان میدهد تولید این گروه ۱۷۰.۹ درصد رشد میکند و نرخ فروش آن نیز ۱۹۹.۳ درصد بالا میرود. اما از آنجایی که این گروه بهصورت کلی و بدون جزئیات محصولی مشخص گزارش شده، نمیتوان بهسادگی آن را نشانه تغییر بنیادین در وضعیت تولید ایرانخودرو دانست. آنچه در محصولات اصلی و شناختهشده دیده میشود، همچنان ترکیبی از افت یا رکود تولید و جهش قیمت است.
درنهایت، سوال اصلی این نیست که ایرانخودرو در سال ۱۴۰۵ چقدر درآمد خواهد داشت؛ پرسش مهمتر این است که این درآمد از کجا میآید. اگر پاسخ، افزایش تولید و توسعه واقعی باشد، میتوان از بهبود صنعتی سخن گفت. اما اگر پاسخ، افزایش قیمتها و بزرگتر شدن اعداد اسمی تحت تأثیر تورم باشد، رشد درآمد بیشتر به معنای گرانتر شدن خودروهاست تا رونق تولید.
