روسیه تهدید کرده در پاسخ به توقیف کشتیهای مرتبط با مسکو، شناورهای تجاری کشورهای غربی را هدف اقدام متقابل قرار دهد؛ همزمان اوکراین میگوید ذخیره موشکهای پاتریوتش به سطحی بحرانی رسیده و حملات بالستیک روسیه با سرعت بیشتری ادامه دارد.
به گزارش روز نو ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، هشدار داد مسکو در برابر توقیف کشتیهای تجاری مرتبط با روسیه از سوی کشورهای غربی، اقدام متقابل خواهد کرد؛ اقدامی که به گفته او لزوما در همان آبهایی انجام نمیشود که کشتیهای روسی در آنها توقیف شدهاند. پوتین این اقدامات را «دزدی دریایی و غارت» خواند و گفت روسیه میتواند «در هر منطقهای که لازم و مناسب بداند»، پاسخ دهد؛ حتی در اقیانوس آرام.
پوتین این سخنان را هنگام بازدید از یک ناو جنگی روسیه در جریان رزمایش دریایی در اقیانوس آرام مطرح کرد. او توقیف شناورهای مرتبط با روسیه را نقض حقوق بینالمللی دریایی دانست و هشدار داد اگر این روند ادامه یابد، مسکو «ناچار خواهد شد به همان شکل پاسخ دهد».
ویکتور لینا، فرمانده ناوگان اقیانوس آرام روسیه نیز به پوتین گفت نیروی دریایی برای بازرسی و توقیف کشتیهای تجاری متعلق به کشورهای «غیردوست» آمادگی دارد. او استدلال کرد بسیاری از شناورهای شرکتهای بریتانیایی، فرانسوی و دیگر شرکتهای اروپایی نیز مانند کشتیهای مرتبط با روسیه، زیر پرچم کشورهای ثالث فعالیت میکنند و از این منظر میتوان آنها را نوعی «ناوگان سایه» دانست.
لینا گفت روسیه تجهیزات و توان کافی برای بازرسی و توقیف شناورهای کشورهای غیردوست و آنچه «ناوگان سایه» آنها خواند را در اختیار دارد و آماده اجرای چنین مأموریتی است. این موضع، تهدید پوتین را از سطح سیاسی یک گام به سطح عملیاتی نزدیکتر کرد. روسیه متهم است برای دورزدن تحریمهایی که پس از حمله نظامی این کشور به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲ وضع شد، از صدها کشتی در قالب شبکهای موسوم به «ناوگان سایه» استفاده میکند.
فرانسه و بریتانیا در ماههای اخیر نفتکشهایی را که مظنون به انتقال نفت روسیه برخلاف تحریمها بودهاند، توقیف کردهاند و اتحادیه اروپا نیز صدها شناور مرتبط با این شبکه را تحریم کرده است. مسکو در پاسخ، بهتازگی اعزام ناوهای جنگی برای اسکورت کشتیهای تجاری خود را آغاز کرده است. اگر تهدید تازه کرملین عملی شود، این رویارویی میتواند از جنگ تحریمها و توقیف نفتکشها به مرحله پرخطرتر مقابله مستقیم میان نیروهای دریایی روسیه و کشورهای غربی وارد شود.
دیمیتری مدودف، رئیسجمهور پیشین روسیه و معاون کنونی شورای امنیت این کشور، حتی فراتر از پوتین رفت. او گفت بسیاری از کشتیهای متعلق به شرکتهای اروپایی، مانند شرکتهای روس، از «پرچم مصلحتی» کشورهای دیگر استفاده میکنند، بنابراین مسکو میتواند با همان منطق غرب علیه آنها اقدام کند. مدودف مدعی شد روسیه حق دارد هر کشتی تجاری متعلق به کشورهای دشمن را، چه در آبهای روسیه و چه در آبهای بیطرف، در صورت وجود «دلایل معقول» درباره حمل محموله به سود دشمن مورد حمله قرار دهد. او همچنین گفت عملیات روسیه میتواند بسیار فراتر از حوزه دریای سیاه گسترش پیدا کند. همین تهدید، خطر سرایت مستقیم جنگ اوکراین به مسیرهای تجاری بینالمللی را پررنگتر کرده است.
کمبود پاتریوت برای اوکراین
در سوی دیگر جنگ، مشکل اوکراین نه کمبود اهداف، بلکه کمبود موشک برای متوقفکردن حملات روسیه است. ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهوری اوکراین، در گفتوگو با سیانان گفت کشورش اکنون فقط حدود یکدهم تعداد موشکهای رهگیر آمریکایی مورد نیاز برای مقابله با موج فزاینده حملات بالستیک روسیه را در اختیار دارد. زلنسکی گفت اگر اوکراین بتواند معادل ۱۰ درصد ذخیره کنونی موشکهای رهگیر آمریکا را دریافت کند، قادر خواهد بود همه موشکهای بالستیک روسیه را رهگیری کند.
حتی دریافت پنج درصد، از نگاه او، برای عبور از زمستان و نجات جان مردم کافی است. اما وضعیت فعلی بسیار پایینتر از این رقم است: «من یک درصد دارم». فشار زمانی نیز بیشتر شده است. زلنسکی گفت اوکراین امسال دو و نیم برابر کمتر از سال ۲۰۲۵ موشک رهگیر در اختیار دارد، درحالیکه روسیه ماهانه حدود دو برابر گذشته موشک بالستیک شلیک میکند. براساس داده سازمان ملل که در گزارش به آن اشاره شده، جولای مرگبارترین ماه برای غیرنظامیان اوکراینی از آوریل ۲۰۲۲ بوده است.
زلنسکی تصویری فرسایشی از زندگی زیر حملات شبانه ارائه کرد. به گفته او، تقریبا هر شب حملهای رخ میدهد و چهار یا پنج بار در ماه موجهای بزرگ و سنگین حملات شکل میگیرد. او مردم اوکراین را قهرمان و مقاوم توصیف کرد، اما افزود آنها خسته شدهاند. مشکل اصلی به ذخایر موشک پاتریوت برمیگردد. جنگ آمریکا با ایران باعث کمبود جهانی این رهگیرها شده است؛ زیرا آمریکا و کشورهای خلیج فارس دهها موشک را برای مقابله با موشکها و پهپادهای ارزانقیمت مصرف کردهاند. هزینه این کمبود اکنون به شکل مستقیم در اوکراین دیده میشود، جایی که بعضی شبها شهرها در برابر حملات موشکی مسکو تقریبا بدون دفاع کافی باقی میمانند.
یک مقام کاخ سفید در واکنش به سخنان زلنسکی به سیانان گفت دولت آمریکا در حال بررسی چند مسیر احتمالی برای همکاری صنعتی دفاعی آینده با اوکراین است. با این حال، او تأکید کرد این گفتوگوها هنوز در مرحله بررسی قرار دارند و هیچ برنامه مشخصی تصویب یا تضمین نشده است.
کاخ سفید همچنین بر ضرورت حفاظت از سامانههای پیشرفته آمریکا و افزایش تولید تسلیحات حیاتی برای نیروهای آمریکایی و شرکای واشینگتن تأکید کرد. همین موضع نشان میدهد بحران اوکراین فقط با تصمیم سیاسی حل نمیشود؛ ظرفیت تولید و اندازه ذخایر آمریکا نیز به محدودیتی جدی تبدیل شده است.
زلنسکی در گفتوگو با سیانان گوشهای کمسابقه از تلاش روزانه خود برای یافتن موشکهای رهگیر را هم شرح داد. او گفت روزهایش صرف «دهها تماس تلفنی» و معامله با متحدان برای رساندن ذخیره اوکراین از یک درصد به پنج درصد میشود. زلنسکی گفت حتی تلاش میکند چیزهایی را با موشک مبادله کند و اقداماتی انجام میدهد که نمیتواند جزئیاتشان را علنی کند؛ هرچند تأکید کرد هیچکدام خارج از چارچوب قانون نیستند.
۵ درصد ضروری تا زمستان
یکی از گزینههای مورد بحث، تولید موشک پاتریوت در خود اوکراین است. دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در حاشیه نشست ناتو در آنکارا گفته بود اجازه خواهد داد اوکراین مجوز تولید این رهگیرهای پیچیده را دریافت کند، اما چند روز بعد درباره این ایده ابراز تردید کرد. نمایندگان شرکتهای سازنده سامانه پاتریوت برای بررسی موضوع به کییف رفتهاند، اما هنوز نتیجه مشخصی حاصل نشده است. زلنسکی گفت امیدوار است مجوز را بگیرد، اما درحالحاضر نه پنج درصد مورد نیازش را دارد و نه موافقت نهایی برای تولید داخلی را. او این مسئله را یکی از بزرگترین چالشهایی دانست که از آغاز جنگ با آن روبهرو بوده است.
رئیسجمهور اوکراین میگوید مستقیم با کاخ سفید، از طریق تماسها و پیامها و همچنین به شکل غیرمستقیم از راه متحدان، برای دریافت کمک بیشتر پاتریوت تلاش میکند. با این حال، درباره جزئیات تماسهای اخیر خود با دولت ترامپ محتاط بود. او تأیید کرد بهتازگی با جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا، تلفنی صحبت کرده، اما حاضر نشد گزارشی را که فایننشالتایمز منتشر کرده بود، تأیید یا رد کند؛ گزارشی که میگفت ونس از اوکراین خواسته حملات به یک بندر نفتی روسیه در دریای سیاه را متوقف کند، زیرا این حملات به شرکتهای آمریکایی آسیب میزند و میتواند قیمت جهانی انرژی را بالا ببرد.
این نقطه، یکی از دشوارترین تناقضهای راهبردی کییف را نشان میدهد. اوکراین برای فشار بر ماشین جنگی روسیه به تأسیسات انرژی این کشور حمله میکند، اما همان حملات ممکن است هزینه اقتصادی برای متحدانش ایجاد کند. در مقابل، کییف برای دفاع از شهرهای خود در برابر موشکهای روسیه به همان متحدان وابسته است. همزمان اوکراین پیشنهادهای تازهای برای روند صلح به رهبری ترامپ ارائه کرده است؛ روندی که در ماههای اخیر عملا از حرکت افتاده است.
زلنسکی جزئیات پیشنهادها را بیان نکرد، اما گفت آمریکا باید حضور بیشتری در طرح صلح داشته باشد. او از تیم ترامپ به دلیل ادامه تلاشها تشکر کرد، اما گفت مشکل اصلی این است که پوتین اکنون نمیخواهد جنگ را متوقف کند و فشار کافی بر او وجود ندارد. در چنین فضایی، دو سوی جنگ همزمان در حال گسترش مرزهای خطرند. مسکو از مقابله با کشتیهای تجاری غربی حتی در آبهای بیطرف سخن میگوید و کییف هشدار میدهد بدون افزایش فوری رهگیرهای پاتریوت، شهرهایش در برابر حملات بالستیک آسیبپذیرتر خواهند شد. پیام مشترک هر دو تحول روشن است.
اینکه جنگ وارد مرحلهای شده که محدودیت منابع و قواعد پیشین هر روز کمتر مانع تشدید آن میشوند. روسیه نمیتواند جنگ دریایی و فشار بر تجارت را گسترش دهد؛ اوکراین نیز برای زندهماندن زیر بار موشکها، بیش از هر زمان دیگری به ذخایر و ظرفیت صنعتی آمریکا وابسته است. هرچه راه صلح دورتر بماند، میدان جنگ فقط بزرگتر میشود.
