رئیس جمهوری چین با سفر به مصر با استقبال گرم میزبان روبه رو شد.
به گزارش روز نو، شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، سهشنبه (دیروز) وارد قاهره شد؛ سفری که نخستین سفر او به مصر پس از حدود یک دهه و همزمان با هفتادمین سال برقراری روابط دیپلماتیک میان دو کشور است.
این سفر در شرایطی انجام میشود که جنگ ایران و تحولات امنیتی خاورمیانه، مناسبات قدرتهای بزرگ با کشورهای منطقه را تحت تأثیر قرار داده است. مصر نیز همزمان تلاش میکند روابط خود را با آمریکا، چین، روسیه و اروپا حفظ و متنوع کند.
خبرگزاری رویترز سفر شی به مصر را در چارچوب تغییر محاسبات امنیتی و اقتصادی کشورهای خاورمیانه پس از جنگ ایران ارزیابی کرده است؛ آسوشیتدپرس هم آن را نشانهای از افزایش نفوذ چین در منطقه و تلاش پکن برای تعمیق روابط با یکی از مهمترین متحدان آمریکا در خاورمیانه دانسته است.
استقبال رسمی در فرودگاه قاهره
عبدالفتاح السیسی، رئیسجمهور مصر، به همراه همسرش در فرودگاه بینالمللی قاهره از شی جینپینگ و همسر او، پنگ لییوان، استقبال کرد.
مراسم استقبال با فرش قرمز، نیروهای نظامی، گروههای رقص محلی و حضور کودکان و جوانان مصری همراه بود که پرچمهای مصر و چین را در دست داشتند. شماری از شهروندان مصری و چینی نیز برای استقبال از رئیسجمهور چین در فرودگاه حضور داشتند.
ریاستجمهوری مصر این مراسم را نشانه «گرمی و مهماننوازی» قاهره در استقبال از مهمان چینی توصیف کرد.
رویترز گزارش داد دو رئیسجمهور در مسیر فرش قرمز، در میان نیروهای یونیفرمپوش، رقصندگان محلی و جوانان مصری که پرچم چین در دست داشتند حرکت کردند.
پیش از سفر، تصاویر رئیسجمهور چین و عبدالفتاح السیسی در تابلوهای بزرگ شهری قاهره نصب شده بود و خیابانها با پرچمهای دو کشور تزئین شده بودند.
رسانهها تصاویری از تابلوهای شهری منتشر کرد که روی آنها پیامهایی به زبان عربی از جمله «سرزمین کنانه از مهمان مصر، رئیسجمهور شی جینپینگ استقبال میکند» دیده میشد.
این تبلیغات شهری بخشی از فضای رسمی ایجادشده برای سفر رئیسجمهور چین و هفتادمین سالگرد روابط دیپلماتیک دو کشور بود.
شی جینپینگ آخرین بار در ژانویه ۲۰۱۶ به مصر سفر کرده بود.
مصر و چین در سال ۱۹۵۶ روابط دیپلماتیک برقرار کردند و مصر نخستین کشور عربی و آفریقایی بود که جمهوری خلق چین را به رسمیت شناخت.
روابط دو کشور در سال ۲۰۱۴ به سطح «مشارکت راهبردی جامع» ارتقا یافت.
به گفته سخنگوی ریاستجمهوری مصر، هدف اصلی سفر کنونی تقویت روابط دوجانبه در حوزههای سیاسی، اقتصادی و توسعهای و پیگیری اجرای توافق مشارکت راهبردی جامع سال ۲۰۱۴ است.
چرا سفر شی در این مقطع اهمیت دارد؟
سفر رئیسجمهور چین در شرایطی صورت گرفته که جنگ ایران، بازار انرژی و مسیرهای حملونقل منطقهای را تحت تأثیر قرار داده است.
مصر به دلیل کنترل کانال سوئز، موقعیت جغرافیایی میان آسیا، آفریقا و اروپا و نقش سیاسی آن در پروندههای فلسطین، سودان، لیبی و سایر تحولات منطقهای، برای چین اهمیت ویژهای دارد.
اهمیت کانال سوئز در شرایط اختلال در مسیرهای دریایی منطقه افزایش یافته و همین موضوع جایگاه مصر را برای چین مهمتر کرده است.
رویترز نیز سفر شی را بخشی از تلاش چین برای تعمیق حضور خود در خاورمیانه و همزمان بخشی از تلاش مصر برای متنوع کردن روابط خارجی دانسته است.
بر اساس اعلام ریاستجمهوری مصر، شی جینپینگ و عبدالفتاح السیسی درباره روابط دوجانبه و اجرای توافق مشارکت راهبردی جامع گفتوگو کردند.
موضوعات منطقهای و بینالمللی مورد علاقه مشترک نیز در دستور کار مذاکرات قرار دارد.
موضوعات اقتصادی و توسعهای، از جمله همکاری در حوزههای هوش مصنوعی، انرژیهای تجدیدپذیر و تولید خودروهای برقی، از محورهای مهم همکاری دو کشور محسوب میشوند.
در سطح منطقهای نیز مسئله فلسطین و تحولات خاورمیانه از جمله موضوعاتی است که انتظار میرود در گفتوگوهای دو رئیسجمهور مطرح شود.
اقتصاد؛ مهمترین بخش روابط قاهره و پکن
روابط اقتصادی طی سالهای اخیر به یکی از پایههای اصلی مناسبات مصر و چین تبدیل شده است.
بر اساس گزارش اهرام آنلاین، تجارت دو کشور در سال ۲۰۲۵ به حدود ۲۰.۹۷ میلیارد دلار رسید؛ این رقم در سال قبل حدود ۱۷.۳۷ میلیارد دلار بود.
چین در حوزههایی مانند زیرساخت، صنعت، حملونقل، انرژی، منطقه اقتصادی کانال سوئز و ساختوساز در پایتخت اداری جدید مصر حضور گستردهای دارد.
مصر تلاش دارد سرمایهگذاری چینی را از پروژههای زیرساختی سنتی به حوزههای فناوری و تولید پیشرفته نیز گسترش دهد.
بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی نهاد اطلاعرسانی دولتی مصر، بخشهایی مانند تولید خودروهای برقی، باتریهای ذخیره انرژی، انرژیهای تجدیدپذیر، تجهیزات الکترونیکی، فناوری مخابرات، هوش مصنوعی و فناوریهای فضایی در زمره حوزههای مورد توجه دو کشور قرار دارند.
دولت مصر همچنین بر انتقال فناوری، آموزش نیروی کار مصری و افزایش سهم تولید داخلی در پروژههای چینی تأکید کرده است.
در ژوئن ۲۰۲۶، بانک مرکزی مصر و بانک خلق چین توافق مبادله ارزی دوجانبه خود را برای سه سال تمدید کردند.
حجم این توافق از ۱۸ میلیارد یوان به ۳۰ میلیارد یوان افزایش یافت؛ رقمی معادل حدود ۴.۴۳ میلیارد دلار.
بر اساس اعلام بانک خلق چین، این توافق برای تعمیق همکاری پولی و مالی، تسهیل تجارت و سرمایهگذاری و افزایش استفاده از پولهای ملی دو کشور طراحی شده است.
دولت مصر نیز این توافق را در چارچوب گسترش استفاده از پوند مصر و یوان چین و کاهش اتکا به دلار در بخشی از مبادلات دوجانبه معرفی کرده است.
همکاری نظامی؛ حاشیه مهم سفر شی
یکی از مهمترین تحولات پیش از سفر شی، برگزاری رزمایش هوایی مشترک چین و مصر با عنوان «عقابهای تمدن ۲۰۲۶» بود.
این رزمایش در اوت ۲۰۲۶ در چند پایگاه هوایی مصر برگزار شد و جنگندههای دو کشور در تمرینهای مشترک شرکت کردند.
جنگندههای J-۱۶ چین در کنار جنگندههای رافال ساخت فرانسه که در اختیار نیروی هوایی مصر هستند، در این رزمایش حضور داشتند.
این همکاری از آن جهت مورد توجه قرار گرفت که مصر همچنان یکی از شرکای مهم نظامی آمریکا در منطقه است، اما همزمان همکاری دفاعی خود با چین را نیز افزایش داده است.
در روزهای پیش از سفر شی، ادعاهایی در شبکههای اجتماعی و برخی وبگاههای نظامی منتشر شد مبنی بر اینکه جنگندههای چینی J-۱۶ در جریان رزمایش توانستهاند جنگندههای رافال مصر را با نتیجه ۷ بر یک شکست دهند. اما این ادعا تأیید رسمی نشده است.
«هفته فیلمهای چین» در قاهره
در کنار برنامههای سیاسی، همکاری فرهنگی نیز در فضای هفتادمین سال روابط دو کشور برجسته شد.
«هفته فیلمهای چین» از ۳۰ اوت تا اول سپتامبر ۲۰۲۶ در سینمای الهناجر در مجموعه اپرای قاهره برگزار شد.
در این رویداد پنج فیلم چینی با موضوعات و ژانرهای مختلف به نمایش درآمد.
این برنامه با هدف تقویت همکاری سینمایی و فرهنگی مصر و چین و همزمان با هفتادمین سال برقراری روابط دیپلماتیک دو کشور برگزار شد.
نکته مهم این است که این رویداد را نباید بهعنوان برنامهای اختصاصی برای استقبال از شی معرفی کرد؛ بلکه یک برنامه فرهنگی در چارچوب سالگرد روابط دو کشور بود که همزمان با سفر او برگزار شد.
مقاله شی در روزنامه الاهرام
یکی دیگر از جنبههای نمادین سفر، انتشار مقالهای به قلم شی جینپینگ در روزنامه دولتی «الاهرام» بود.
شی در این مقاله هفت دهه روابط چین و مصر را مرور کرد و بر گسترش همکاریها در زمینههایی از جمله صنعت و آموزش تأکید کرد.
او همچنین به مسئله فلسطین پرداخت و بر حمایت چین از تشکیل کشور مستقل فلسطینی تأکید کرد.
شی در این مقاله با اشاره به ضربالمثل مصری «هر کس از آب نیل بنوشد، دوباره به آن بازمیگردد»، از نخستین سفر خود به مصر در سال ۲۰۱۶ یاد کرد.
مصر؛ متحد آمریکا، اما در حال گسترش روابط با چین
یکی از مهمترین ابعاد ژئوپلیتیکی سفر شی این است که مصر همچنان یک شریک مهم آمریکا در خاورمیانه محسوب میشود.
با این حال، قاهره در سالهای اخیر روابط خود را با چین، روسیه و اروپا نیز توسعه داده است.
آسوشیتدپرس این روند را در چارچوب تلاش مصر برای گسترش گزینههای خود و کاهش وابستگی به یک قدرت خارجی بررسی کرده است.
از نگاه این رسانه، سفر شی نشاندهنده تلاش پکن برای تعمیق روابط با یکی از مهمترین متحدان آمریکا در منطقه است؛ اما این به معنای آن نیست که مصر در حال کنار گذاشتن واشنگتن و جایگزین کردن چین به جای آمریکا است.
چین به دنبال چه چیزی در مصر است؟
مصر برای چین تنها یک شریک اقتصادی نیست.
موقعیت جغرافیایی این کشور، کانال سوئز، منطقه اقتصادی کانال سوئز، بنادر، بازار داخلی بزرگ و دسترسی به بازارهای آفریقا و اروپا، مصر را به یکی از نقاط مهم طرحهای اقتصادی چین تبدیل کرده است.
در منطقه اقتصادی کانال سوئز، شرکتهای چینی حضور صنعتی و تولیدی دارند و چین در پروژههایی در حوزه زیرساخت، حملونقل، انرژی و صنعت مشارکت کرده است.
سازمان اطلاعرسانی دولت مصر نیز بر اهمیت این منطقه برای جذب سرمایهگذاری چینی و تبدیل مصر به مرکز تولید و صادرات به بازارهای آفریقا و اروپا تأکید کرده است.
مصر از چین چه میخواهد؟
در مقابل، قاهره به دنبال سرمایه، فناوری و بازار است.
مصر میخواهد از حضور شرکتهای چینی برای توسعه تولید داخلی، ایجاد اشتغال، انتقال فناوری و افزایش صادرات استفاده کند.
بر اساس برنامه اعلامشده دولت مصر، خودروهای برقی، باتری، انرژیهای تجدیدپذیر، صنایع الکترونیک، هوش مصنوعی و فناوریهای مخابراتی از جمله حوزههایی هستند که قاهره امیدوار است همکاری با چین در آنها افزایش یابد.
روابط مصر و چین تنها به اقتصاد محدود نیست.
چین در سالهای اخیر تلاش کرده نقش سیاسی فعالتری در خاورمیانه ایفا کند. پکن در سال ۲۰۲۳ میان ایران و عربستان برای ازسرگیری روابط دیپلماتیک میانجیگری کرد و در مسئله فلسطین نیز بر راهحل دوکشوری تأکید دارد.
مصر نیز به دلیل نقش خود در مذاکرات مربوط به غزه و ارتباطات گسترده با طرفهای منطقهای، برای سیاست خاورمیانهای چین اهمیت دارد.
الجزیره گزارش داده است که موضوعات منطقهای و بینالمللی از جمله پرونده فلسطین در دستور کار گفتوگوهای شی و السیسی قرار دارد.
یکی دیگر از موضوعاتی که در فضای روابط مصر و چین مطرح شده، اختلاف مصر و اتیوپی بر سر سد النهضه است.
الجزیره گزارش داده که سخنگوی ریاستجمهوری مصر در آستانه سفر شی از حمایت و همبستگی چین در موضوع سد النهضه و نگرانیهای قاهره درباره دسترسی به آب نیل قدردانی کرده است.
این موضوع برای مصر اهمیت استراتژیک دارد، زیرا نیل منبع اصلی آب این کشور است.
چرا این سفر برای آمریکا نیز مهم است؟
مصر از متحدان قدیمی آمریکا در خاورمیانه است و همکاریهای نظامی و امنیتی گستردهای با واشنگتن دارد.
اما افزایش حضور چین در اقتصاد مصر و برگزاری رزمایش مشترک هوایی میان دو کشور، توجه آمریکا و متحدان غربی را به روند گسترش روابط قاهره و پکن جلب کرده است.
با این حال، تحلیلگران تأکید میکنند که سیاست مصر بیشتر به سمت تنوعبخشی به شرکای خارجی حرکت کرده است تا انتخاب میان آمریکا و چین.
رویترز نیز همین نکته را در گزارش خود برجسته کرده و سفر شی را در چارچوب تلاش مصر برای حفظ روابط با قدرتهای مختلف ارزیابی کرده است.
